YILDIRIMLAR

Yıldırımlı hava olayının bilimsel olarak araştırılması  ilk defa 1903 yılında Hamburg’da Walter bir kamerayı statif üzerinde döndürerek aldığı fotoğraflarla bir yıldırımın saniyenin kesirleri içinde birçok kısmi boşalmaların oluşturabileceği ortaya çıkardı. değere ulaştığında Karşıt işaretli iki bölge arasında veya bu bölgelerden biri ile toprak arasındaki  potansiyel farkı yeterli bir değere ulaştığında bir şimşek meydana gelir.

Yıldırım : Toprakla bulut arasında, elektrik yüklerinin süratli değiş tokuşu  olarak tanımlamak mümkündür.

 YILDIRIMIN ETKİLERİ

 Elektrodinamik Etkisi

    Bir iletkenden geçen yıldırım akımının doğurduğu manyetik alan ile arzın manyetik alanı arasında meydana gelen kuvvetler çok küçük değerlerdedir.Daha büyük kuvvetler , yıldırım akım yolunun bir kısmının diğer bir kısmının manyetik alanı içinde bulunması halinde meydana gelir. Bu etki sonucunda ince anten borularında ezilme , paralel iletkenlerde karşılıklı çarpışma , iletken kroşelerin sökülmesi vs. gözlenebilir.

Basınç ve Ses Etkisi

   Yıldırım kanal içindeki elektrodinamik kuvvetlerden ileri 2-3 Atü basınç , bu akımın sönmesi ile patlama şeklindeki havayı genleştirerek gök gürültüsü meydana getirir .

Bu gürültü yakında bulunanlar için bir patlama etkisi yaratırken , uzaklarda gök gürlemesi olarak duyulur.Gök gürültüsünün bir sebebi de meydana gelen ısı enerjisinin oldukça büyük ve ani bir genleşme meydana getirmiştir.

Elektrokimyasal Etkisi

   Bunlarda faraday kanununa göre açıklanabilen tesirlerdir. Elektrolitik parçalanma sonucu demir , çinko ,kurşun gibi  metaller açığa çıkar. Fakat bu olay için oldukça büyük akım şiddetine sahip yıldırım oluşması gereklidir. 

Işık Etkisi

    Kılavuz  akım deşarjlarının gelişip ,yere yaklaşıp , atlama yaptığı noktalardan geriye doğru gelişen ana yakalama deşarjı ile nötralizasyon başladığında oluşan bu iletken kanal çevresine çok parlak bir ışık yayar (ark olayı gibi) . Bu ışık yakın mesafelerde göz kamaşması veya kısa bir an için görme zorluğu meydan getirebilir.

Termik Etkisi

   Yıldırım olayında ısı enerjisi olarak ortaya çıkan enerji joule kanununa göre açıklanabilir. Dolayısıyla elektriksel büyük olduğu noktalarda büyük ısı değerleri oluşabilir.Kesitleri yeterli büyük iletkenlerde herhangi bir etki görülmediği halde küçük kesitli iletken özellikteki tellerde yüzeysel erimeler , renk değişiklileri  , kaplama yanması gibi etkiler görülebilir.

Bütün bunların yanında  ,yıldırım akımının büyüklüğüne göre gözlenmiştir ki ; yıldırım düştüğü noktanın etrafında 30 m çapında bir daire içindeki alanda , normal yürüyüşteki adımların yarattığı adım gerilimi dediğimiz gerilim yüzünden , oldukça tehlikelidir. Bu yüzden yıldırımlı havalarda açık yerlerde ayaklar mümkün mertebe birbirine bitişik tutulması ,ağaç ve duvarlara yaslanılmaması tavsiye edilir.

AKTİF PARATONER TESİSATI

Aktif paratonerler; yakalama çubuğu etrafında iyonize edilmiş bir hava akımı teşekkül ederek, koruma alanı içindeki yük boşalmalarının kendi üzerinden olmasını kolaylaştırır. Bir başka deyişle, yıldırımı kendi üzerine çeker.

Paratoner civarında oluşan iyonlarla çubuğa yakın bulutlardaki ufak gerilim ve yükler, tetikleme devresi ve iyon jeneratörü üzerinden toprağa aktarılır. 5 Kv/m ve daha büyük değerlerdeki atmosferik alan şiddeti nedeniyle meydana gelecek kısa süreli (10-20 msn arası) büyük akımlar paratonerdeki yıldırım ark elektrotları aracılığıyla toprağa iletilir.

yakalama ucunun 3 görevi vardır.

 *Gövdedeki cihazı çalıştırmaya yetecek enerjiyi toplamak.

*Yüksek gerilim darbeleriyle oluşan korona deşarjlarını havaya iletmek.

*Yıldırım darbesini yakalayarak toprağa iletmek